Đánh giá Steam Machine: Chiếc PC phòng khách độc đáo, đắt đỏ nhưng khó lòng chối từ

Một thành tựu phần cứng thầm lặng, dù chẳng phải "vua giá rẻ" như kỳ vọng.

Thú thật, cảm giác lúc Steam Deck mới ra mắt vẫn vui hơn nhiều. Khi đó, thiết bị này được đón nhận như một món đồ chơi mới lạ, có đủ không gian và sự ưu ái để tỏa sáng. Ngược lại, chiếc Steam Machine mới này lại xuất hiện vào thời điểm ngành công nghiệp game đang bị cắt giảm nhân sự hàng loạt, còn linh kiện phần cứng thì kẹt trong cơn bão giá kinh khủng. Chưa kể, không khí cộng đồng hiện tại cũng chẳng mấy dễ chịu.

Dù Valve có quyền lực đến đâu, một chiếc hộp chạy SteamOS nhỏ bé cũng khó lòng gánh hết mọi áp lực. Những chiếc Steam Machine đời đầu từng thất bại vì ra mắt khi kho game chưa sẵn sàng, và bài học đó vẫn còn đó. Khó mà làm ngơ trước thực tế là hệ máy này, vốn được quảng bá từ năm ngoái như một lựa chọn giá rẻ lấy cảm hứng từ Deck, lại có giá lên tới gần 900 bảng Anh cho phiên bản cấu hình thấp nhất. Chỉ riêng con số này thôi cũng đủ để hàng loạt video YouTube gắn mác "chết yểu" cho Steam Machine, dù nó vẫn đang đứng thứ 8 trong danh sách mong ước trên Steam.

Nhưng kết luận như vậy thì hơi bất công. Steam Machine có thể không mang lại cảm giác phấn khích như người anh em cầm tay của nó, nhưng nếu bỏ qua những con số và thực sự trải nghiệm nó – như một người bạn đồng hành kín đáo, đặt dưới TV thay vì nằm chễm chệ trên bàn làm việc – bạn sẽ thấy nó khác biệt hoàn toàn so với bất kỳ chiếc PC nào từng lắp ráp hay mua sẵn. Điều đó có giá trị riêng, dù cái giá 1.208 bảng Anh cho bản cao cấp nhất không phải ai cũng sẵn sàng chi trả.

Để nhắc lại, đó là số tiền bạn phải bỏ ra cho bản 2TB kèm tay cầm Steam Controller mới (hoặc 1.428 USD/Euro ở các thị trường khác). Bản 2TB không kèm tay cầm cũng ngốn tới 1.149 bảng Anh, trong khi bản 512GB có giá 938 bảng Anh kèm tay cầm, hoặc 879 bảng Anh nếu mua lẻ máy.

Đây không hẳn là mức giá của một chiếc console phổ thông, nhưng cũng không quá lệch so với mặt bằng chung của PC tầm thấp hiện nay. Tình trạng khan hiếm linh kiện không phải lỗi riêng của Valve. Nếu tìm mua từ các nhà bán lẻ uy tín, những bộ máy lắp sẵn dùng card RTX 5050 – dòng yếu nhất của thế hệ GeForce hiện tại – cũng đã bắt đầu ở mức 950 bảng Anh tại Anh hoặc 1.300 USD tại Mỹ. Nếu tự mua linh kiện về lắp, mình tính sơ sơ cũng mất khoảng 860 bảng Anh, dù chỉ dùng con chip Core i5 12400F đời cũ cùng mainboard và vỏ case mini-ITX nhỏ xíu.

Dù việc tự lắp máy có lợi thế lớn về khả năng nâng cấp sau này – điều mà Steam Machine không làm được do dùng linh kiện tùy chỉnh – thì bản 512GB vẫn có giá ngang ngửa một chiếc PC khởi đầu thông thường. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ bạn nhận được gì với số tiền đó, và xét về hiệu năng thuần túy, Steam Machine không phải lúc nào cũng theo kịp kỳ vọng.

Vấn đề lớn hơn nằm ở chỗ bạn nhận được gì với số tiền bỏ ra, và xét về hiệu năng thuần túy, chiếc Steam Machine này không phải lúc nào cũng theo kịp các dàn máy bàn truyền thống. Trong biểu đồ benchmark đầu tiên, có thể thấy Steam Machine chỉ thực sự ngang ngửa với RTX 5050 ở một vài tựa game chạy thiết lập High, độ phân giải 1080p. Cụ thể là kết quả sát nút trong *Doom: The Dark Ages* và một chiến thắng bất ngờ của chiếc máy này trong *007 First Light*. Ở tất cả các trò chơi còn lại, RTX 5050 đều áp đảo hoàn toàn. Nhìn lại thì có lẽ mình nên điều chỉnh lại cấu hình dàn máy test (RPS Test Rig) để RTX 5050 đi kèm với CPU và RAM ở phân khúc bình dân hơn. Hiện tại, dàn máy này đang dùng Ryzen 7 9800X3D cùng 32GB DDR5, một cấu hình khá mạnh tay cho các game nặng về CPU như *Total War: Warhammer III* hay *Dota 2*. Dù vậy, con chip đồ họa 8GB mang phong cách laptop trên Steam Machine vẫn khó lòng đuổi kịp sức mạnh của card đồ họa rời trên desktop. Nếu bạn chỉ có khoảng 1.000 USD và ưu tiên hàng đầu là hiệu năng trên từng đồng bỏ ra, thì chiếc "Gabe-cube" này có vẻ không phải là lựa chọn tối ưu. Tuy nhiên, vẫn có điểm đáng nể khi một chiếc PC nhỏ bé như vậy lại cho ra hiệu năng tốt đến thế. Nó chỉ rộng bằng chiếc tay cầm Steam Controller mình đang dùng, nhưng lại khiến các thiết bị cầm tay hay đồ họa tích hợp trên laptop – kể cả những con chip Intel Panther Lake mà mình từng khen ngợi tuần trước – trông như đang chạy bằng dây cót vậy. Ở thiết lập thấp nhất và upscale lên 800p, Steam Deck thậm chí không duy trì nổi 30fps ổn định trong *First Light*, *Doom: The Dark Ages* hay *STALKER 2*. Trong khi đó, cả ba trò chơi này đều chạy mượt mà ở 1080p/High trên Steam Machine mà chẳng cần dùng đến bất kỳ công nghệ upscale nào. Thực tế, tựa game duy nhất mình thử nghiệm mà không thể chạy ở thiết lập High là *Indiana Jones and the Great Circle*. Đây là trường hợp đặc biệt vì game này mặc định ép người chơi dùng ray tracing. Khi hạ xuống mức Medium để giảm tải cho các hiệu ứng RT, tốc độ khung hình vọt từ 19fps lên 63fps. Đây chỉ là một trong nhiều kết quả vượt ngưỡng 60fps mà mình ghi nhận được trong danh sách các game 1080p. Một lần nữa, những tựa game vốn làm khó các máy chơi game cầm tay, hay thậm chí là các dòng GPU laptop cấp thấp như RTX 4050, đều chạy ổn trên Steam Machine. Hiệu năng mạnh mẽ từ các trò chơi mới ra mắt gần đây như *Resident Evil Requiem*, *Pragmata*, *Forza Horizon 6* và *007 First Light* cho thấy việc không thể nâng cấp card đồ họa của chiếc máy này cũng không phải là vấn đề quá lớn trong tương lai gần. Một điểm cộng nữa so với Steam Deck là khả năng xử lý upscale và ray tracing của Steam Machine đã cải thiện rõ rệt. Mình chưa kịp thử bản cập nhật SteamOS sắp tới với AMD FSR 4 sắc nét hơn, nhưng việc bật FSR 3 hoặc 3.1 cũng mang lại mức tăng khung hình ấn tượng như trên desktop thông thường. Ví dụ, *The Dark Ages* nhảy vọt từ 51fps lên 71fps khi bật FSR ở chế độ Quality, còn *Darktide* cũng tăng từ 45fps lên 75fps.

Hiệu năng thực tế và khả năng xử lý Ray Tracing

Lấy ví dụ với Doom: The Dark Ages, tốc độ khung hình nhảy vọt từ 51fps lên 71fps khi bật FSR ở chế độ Quality. Tương tự, Darktide cũng có bước tiến đáng kể từ 45fps lên 75fps. The Talos Principle II thì tăng từ 60fps lên 85fps, còn Horizon Forbidden West dù mức tăng khiêm tốn hơn, từ 59fps lên 69fps, nhưng cảm giác trải nghiệm mượt mà hơn hẳn.

Kết quả với Ray Tracing thì khá thất thường. Hitman: World of Assassination vốn chạy rất nhanh nếu không bật tính năng này, nhưng chỉ cần kích hoạt phản chiếu Ray Tracing là con số trung bình tụt thẳng từ 161fps xuống còn 33fps. Tuy nhiên, nếu chỉ bật đổ bóng mặt trời (sun shadows), máy vẫn giữ được 108fps. Ngược lại, Cyberpunk 2077 lại xử lý tốt hơn: khi kết hợp FSR 3 chế độ Quality và phản chiếu Ray Tracing, máy duy trì ổn định ở mức 58fps. Nhưng nếu tham lam bật thêm đổ bóng mặt trời, đổ bóng cục bộ và ánh sáng Ray Tracing mức Medium, tốc độ khung hình sẽ rơi xuống 37fps.

Forza Horizon 6 là tựa game tận dụng công nghệ này hiệu quả nhất. Ở thiết lập High kèm Ray Tracing, máy đạt trung bình 48fps tại độ phân giải 1080p gốc. Con số này không tệ, nhưng chưa đủ độ mượt mà đặc trưng của dòng Forza. Khi bật FSR 3.1.5 ở chế độ Quality, tốc độ tăng lên 56fps mà hình ảnh gần như không bị suy giảm chất lượng. Mức này còn nhanh hơn 7fps so với cách mà Steam Machine chạy Forza Horizon 6 ở thiết lập Extreme tại độ phân giải gốc.

Thử thách với độ phân giải 4K

Vì mình đã nhắc đến tham vọng xuất hình ra màn hình lớn của Steam Machine, nên cũng phải nói thêm là máy có thể chạm ngưỡng 4K, dù phải đánh đổi bằng việc hạ thấp thiết lập đồ họa trong các game AAA mới. Kết quả thực tế tốt hơn mình nghĩ. Ngay cả STALKER 2 cũng đạt trung bình 42fps ở thiết lập Low và FSR chế độ Performance. Các tựa game như 007 First Light cũng dao động từ 45fps đến 60fps tùy vào khu vực hoặc cảnh hành động, còn Resident Evil Requiem thì giữ mức 70fps khá ổn định.

Forza Horizon 6 một lần nữa tỏa sáng mà không cần phải hạ đồ họa xuống mức quá thấp. Chỉ cần để Medium và bật FSR Performance là máy đã đạt 57fps. Đó là với những game nặng, còn các tựa game nhẹ nhàng hơn thì 4K không phải là vấn đề. Counter-Strike 2 chạy mượt ở mức 100-120fps với thiết lập High và FSR Quality. Với những game đơn giản hơn như Hollow Knight: Silksong, con số này dễ dàng vượt mốc 200fps.

Nhiệt độ và thiết kế

Có thể bạn sẽ hỏi liệu một chiếc RTX 5050 có làm được tương tự không? Chắc chắn là có, nhưng điều đó không làm giảm đi sự ấn tượng về mặt kỹ thuật của Steam Machine trong một thân hình nhỏ gọn như vậy. Việc nhét một GPU dạng laptop vào khung máy mini-PC không phải là điều gì quá mới mẻ, nhưng thường thì nó sẽ kéo theo những vấn đề về nhiệt độ mà Steam Machine dường như đã giải quyết khá tốt.

Về nhiệt độ, mức cao nhất mình ghi nhận được là 91°C trên CPU trong lúc STALKER 2 đang biên dịch shader. Đây là mức an toàn và cũng rất hiếm khi xảy ra. Khi vận hành bình thường, ngay cả những tựa game nặng như Doom: TDA hay STALKER 2 cũng chỉ giữ nhiệt độ CPU trong khoảng 70 đến 80 độ C.

Nhiệt độ của GPU và RAM cũng khá ổn định, chỉ quanh quẩn ở mức 70°C khi chạy tác vụ nặng. Ở bên ngoài, các mặt trước, trên và hông máy gần như không nóng lên chút nào. Mình đã dùng súng đo nhiệt độ laser để kiểm tra và kết quả là phần lưới tản nhiệt phía sau chỉ chạm ngưỡng 40°C. Với mức nhiệt này thì bạn chẳng cần lo máy làm hỏng hóc hay ảnh hưởng gì đến không gian xung quanh.

Còn về tiếng ồn của quạt? Bạn có thể nghĩ rằng với kích thước nhỏ gọn như vậy, máy sẽ kêu rất to để tản nhiệt. Nhưng thực tế, chiếc Steam Machine này có lẽ là mẫu PC chơi game không phải cầm tay êm nhất mà mình từng dùng. Nó chỉ phát ra tiếng rì rầm rất nhỏ ngay cả khi đang tải nặng liên tục. Máy cũng không hề bị hiện tượng kêu coil whine hay rung lắc vỏ case khó chịu.

Đây là một thiết bị cực kỳ gọn gàng và ít đòi hỏi. Chính vì kích thước nhỏ bé, nó rất hợp để đặt trong phòng khách thay vì làm một cỗ máy desktop hầm hố. Bạn có thể dễ dàng nhét nó vào các góc kệ TV hay hộc tủ chật chội. Việc máy vận hành êm ái cũng giúp bạn thoải mái chơi game với âm lượng loa ngoài vừa phải mà không cần đeo tai nghe, tránh làm phiền người xung quanh. Nếu bỏ ra số tiền tương đương, bạn có thể tự build một bộ PC cho số khung hình trên giây cao hơn, nhưng để tìm được một thiết bị vừa mát, vừa nhỏ, lại vừa yên tĩnh như thế này thì gần như là không thể.

Một điểm cộng nữa là máy có hỗ trợ HDMI CEC. Dù nghe có vẻ là thuật ngữ kỹ thuật khô khan, nhưng đây là tính năng cực kỳ tiện lợi cho các hệ thống giải trí tại gia. Nó cho phép TV và máy chơi game "giao tiếp" với nhau, điều mà các card đồ họa hay bo mạch chủ PC thông thường hiếm khi làm được. Cổng HDMI trên Steam Machine hỗ trợ CEC, nên khi bạn bật máy, TV cũng sẽ tự động khởi động theo. Bạn chỉ cần nhấn nút nguồn trên tay cầm Steam Controller đã kết nối, mọi thứ sẽ sẵn sàng ngay lập tức. Mình đã dùng thử tính năng này rất nhiều lần khi đang nằm dài trên ghế sofa và thấy nó cực kỳ tiện.

Nói về tay cầm đi kèm, dù bạn có thể dùng bất kỳ loại tay cầm có dây, USB hay Bluetooth nào khác, nhưng dùng Steam Controller vẫn mang lại trải nghiệm đồng bộ nhất. Máy tích hợp sẵn bộ thu sóng không dây cho phép kết nối cùng lúc bốn tay cầm, nên bạn không cần phải bày bừa dây nhợ lằng nhằng trên sàn nhà như khi dùng PC Windows. Các trackpad trên tay cầm, dù bạn có quen dùng để chơi game hay không, vẫn giúp việc điều hướng trong chế độ Desktop của SteamOS trở nên dễ dàng hơn nhiều. Nó hoạt động y hệt như trên Steam Deck. Mình thường dùng cách này để cài các game ngoài Steam, hoặc đơn giản là dùng trình duyệt Firefox để xem phim thay cho các ứng dụng nghèo nàn trên TV thông minh. Trước đây, mình toàn phải đặt laptop lên đùi để cắm dây HDMI hoặc chịu đựng cái tính năng trình chiếu không dây chập chờn của Windows, nên trải nghiệm này đúng là một sự nâng cấp đáng kể.

Trước đây, mình toàn phải xoay xở bằng cách đặt cái laptop kết nối HDMI lên cẳng tay, hoặc chịu đựng cái tính năng trình chiếu không dây chập chờn của Windows mỗi khi muốn xuất hình ra TV. Giờ thì mọi chuyện đơn giản hơn nhiều.

Chế độ Gaming Mode mặc định của SteamOS rõ ràng là lựa chọn hợp lý hơn hẳn cho việc giải trí trên màn hình lớn so với Windows. Giao diện này tối ưu cho tay cầm, phản hồi nhanh nhạy y hệt như trên Steam Deck, kèm theo đầy đủ các công cụ theo dõi hiệu năng và tính năng cộng đồng. Tất nhiên, vẫn còn vài tựa game chưa tương thích hoàn toàn với SteamOS, điển hình là mấy trò dùng phần mềm chống gian lận cấp nhân (kernel-level) như Apex Legends hay Battlefield 6. Việc này có gây khó chịu hay không thì tùy vào gu chơi game của mỗi người. Cá nhân mình thấy mấy trò đó chơi bằng chuột và phím trên PC bàn vẫn sướng hơn, còn lại thì SteamOS dư sức cân mọi thứ khác.

Nếu ai đó định dùng Steam Machine làm máy tính chơi game chính, có lẽ họ sẽ thấy hơi thiếu cổng USB kích thước đầy đủ. Bốn cổng đi kèm sẽ nhanh chóng bị lấp đầy nếu bạn cắm thêm đủ loại phụ kiện. Bù lại, khả năng kết nối khác lại khá ổn. Máy hỗ trợ cả HDMI-CEC và DisplayPort để xuất hai màn hình cùng lúc. Ăng-ten Wi-Fi 6E và Bluetooth được tách biệt thay vì gộp chung vào một module như trên Steam Deck, giúp giảm nhiễu đáng kể. Khe cắm thẻ nhớ microSD cũng là một điểm cộng sáng giá. Mình có thể rút thẻ từ chiếc Steam Deck OLED ra, cắm vào Steam Machine là xong, chuyển hàng loạt game chỉ trong vài giây. Dù khe này không hỗ trợ chuẩn microSD Express tốc độ cao, nhưng nó vẫn là giải pháp mở rộng bộ nhớ giá rẻ thay vì phải thay SSD.

Việc nâng cấp phần cứng cũng khá dễ dàng. Bạn cần một chiếc tua vít Torx để mở máy, thứ mà chắc chắn không có sẵn trong mấy hộp quà vặt rồi. Chỉ cần nới lỏng vài con ốc ở mặt sau và mặt dưới, toàn bộ linh kiện bên trong sẽ trượt ra ngoài dễ dàng, cảm giác như đang tháo lắp mấy món đồ chơi vậy. Đừng lo, thao tác này không nguy hiểm như mô tả đâu. Sau khi tháo vỏ, bạn sẽ thấy ngay ổ SSD nằm ở mặt dưới. Nếu muốn nâng cấp RAM thì cần vặn thêm vài con ốc nữa vì chúng nằm dưới tản nhiệt. Vì máy dùng chuẩn SO-DIMM của laptop và không hàn chết trên bo mạch, bạn hoàn toàn có thể thay thế thanh 16GB mặc định bằng dung lượng lớn hơn.

Nhiều chi tiết nhỏ này khiến mình muốn khẳng định đây là một chiếc PC để bàn thực thụ. Nhưng suy cho cùng, máy chỉ phát huy tốt nhất khi nó không cố gắng gồng mình làm một cỗ máy bàn cồng kềnh. Nếu nó thực sự muốn đọ sức với các card đồ họa hay CPU cao cấp hiện nay, kích thước máy sẽ phải to hơn, ồn hơn và nóng hơn nhiều. Khi đó, nó sẽ chẳng còn giữ được sự độc đáo vốn có nữa.

Nếu thiết bị này cố tình chạy đua sức mạnh với những card đồ họa hay CPU cao cấp nhất hiện nay, chắc chắn nó sẽ cồng kềnh, ồn ào và nóng hơn rất nhiều. Cuối cùng, nó sẽ chẳng còn gì đặc biệt. Thay vào đó, nhà sản xuất chọn một hướng đi riêng, biến nó thành một cỗ máy giải trí gia đình tinh tế, ngay cả khi đang gánh Cyberpunk 2077 với thiết lập ray-tracing ở mức 60 khung hình mỗi giây. Những bóng ma về thiết kế lỗi thời hay sự thiếu hụt hỗ trợ game từng ám ảnh các dòng Steam Machine đời đầu giờ đã hoàn toàn biến mất.

Tất nhiên, việc ưu tiên sự gọn nhẹ đồng nghĩa với việc bạn phải chấp nhận thua thiệt về hiệu năng so với những dàn PC Windows truyền thống. Ngay cả khi bỏ qua mức giá cao hơn khoảng 200 bảng Anh so với kỳ vọng, bạn vẫn có thể tìm thấy những cỗ máy mạnh mẽ hơn nhiều ở cùng tầm giá. Cá nhân mình nếu cần một dàn máy chuyên dụng để đặt trên bàn làm việc, mình vẫn sẽ chọn tự build PC theo ý thích.

Nhưng với phòng khách thì sao? Đây chính là lãnh địa mới của Steam Machine. Mình sẽ giữ nó ở đó cho đến khi có ai đó tạo ra một chiếc PC nhỏ gọn, mạnh mẽ hơn mà vẫn giữ được vẻ ngoài khiêm tốn như thế này. Có lẽ Nvidia với dòng RTX Spark sẽ làm được, nhưng nghĩ đến mức giá của nó thì thôi, nếu bạn thấy Steam Machine đã đắt thì chắc chắn sẽ còn sốc hơn với lựa chọn đó.